Route Oudewater – van de heksenwaag naar de waterrijke polders

0

Startpunt: Parkeerterrein Waardsedijk in Oudewater
Afstand: 47 km
GPS bestand: Route Oudewater
PDF Routekaart: Route Oudewater
PDF Routebeschrijving: Route Oudewater

In Oudewater fiets je langs mooie huizen, daaromheen lonkt de waterrijke polder. In het stadje zelf staat nog altijd  een oude heksenwaag. De enige plek in Europa waar de waagmeester eerlijk was.

Even lijkt de weegschaal waarop ik sta niet in beweging te komen. Kom op! Leefde ik in de Renaissance, dan zou het zweet me nu uitbreken. Somber zou ik dan aan mijn tragische einde denken. Door het zwaard, de strop of nog erger: de brandstapel. Wat had ik toch verkeerd gedaan? Kwam het door de ruzie met de buurvrouw of de mislukte oogst van dit jaar? Ergens moest er toch een reden zijn dat het hele dorp me ineens verdacht van hekserij. Het lijkt een eeuwigheid te duren, maar dan zak ik toch omlaag. De schaal met gewichten aan de andere zijde van de weegschaal komt van de grond. Een vrouw drukt me een certificaat in de hand. Ik ben niet te licht en ben daarom officieel geen heks. Opluchting alom. De Waag van Oudewater werd vroeger écht gebruikt om te bepalen of iemand magische krachten had. Het stadje met de fraaie trapgevels was de enige plek in Europa waar het weegproces eerlijk verliep. Elders liet de waagmeester zich graag omkopen met gouden dukaten. Of men deed nog aan de waterproef: wie bleef drijven was een heks, wie zonk had dikke pech.


 

Geld in een potje

In Oudewater kun je van alles leren over de heksenjacht. Maar rond het stadje is het ook heerlijk fietsen. Langs de Grote Gracht en Hollandse IJssel fiets je zo de polders van het gehucht Snelrewaard in. Ver kijk je uit over de groene kavels, nu en dan onderbroken door riante boerderijen. In een houten stalletje biedt iemand brocante én verse walnoten aan. Betalen gaat op goed vertrouwen: je stopt je geld in een potje. Bij Hoeve Waard & IJssel verkopen Tino Beurden en zijn ouders Ton en Roos vlees van de eigen koeien, die hier van april tot november in de weide staan. Ze zijn van het Belgisch-witblauwe ras. “De Rolls-Royce van het rundvlees”, noemt de familie het. Wie liever geen vlees eet, kan op genoeg andere plekken terecht. Twintig minuten fietsen verderop maalt Paul Groen (48) graan op de oude manier. Met zijn familie woont hij naast Molen de Valk in Montfoort. Als er op zaterdag genoeg wind is, gaat Paul (of een van de andere molenaars) aan het werk en mogen voorbijgangers een kijkje nemen. “Geweldig, met natuurkrachten bezig zijn. We hebben nog een tijdje in de molen zelf gewoond, maar dat was wel veel trappen lopen!’”

Genoeg leuke plekken

Even verderop in de polder rijd je langs Fruitbedrijf van Lint, dat Frans en Anja in 1989 van hun (schoon)vader overnamen. Het stel teelt appels, peren, pruimen, bessen en kersen op een milieuvriendelijke manier. Je kunt een kistje op je bagagedrager laden of op het terras even bijkomen met een sapje. Maar pas op, je moet nog best een stuk fietsen – en er komen nog genoeg andere leuke plekken aan. Straks rijd je nog over de Zuid IJsseldijk en langs de Lek. Een zilverreiger staat met één poot in het water. Een knobbelzwaan klappert woest met zijn vleugels, zo dichtbij dat je de wind langs de veren hoort strijken. Voor de kievit en grutto is zoekwerk nodig, maar met een beetje geluk ontdek je er wel eentje. Dan de Canadese ganzen, die om de haverklap overvliegen. Het zijn er zo veel, dat jagers ze mogen afschieten. Chef-koks in de regio proberen met moeite wilde gans te promoten als scharrelvlees.

Weerbare mannen

Bij de Lek herinneren wachthuizen aan de dijkbewaking van lang geleden. In Jaarsveld staat het Dijkhuis uit 1903, vroeger commandopost bij hoog water. Als het waterpeil van de rivier steeg tot ‘Clockeslag-peil’ (ongeveer 2,70 meter onder de kruin van de dijk) werd de kerkklok van het plaatsje geluid. Andere kerkklokken in de omgeving namen het alarmsignaal over en riepen zo het dijkleger op. Alle weerbare mannen van 18 tot 55 jaar moesten zich dan verzamelen bij de tien wachthuizen langs de Lekdijk, nog steeds herkenbaar aan de hardstenen, genummerde palen. Daarna was het patrouille lopen om de toestand van de dijk in de gaten te houden, evenals het waterpeil, de golfslag en eventueel de werking van ijs. Werd de dreiging groter, dan moesten de ‘achterlanders’ noodwerkzaamheden verrichten. Deze ‘dijklegerplicht’ is pas in 1986 opgeheven. Niet langer hoeft men met man en macht de rivier te bewaken. De hoogheemraadschappen houden zich daar vandaag de dag mee bezig. Maar de bewoners houden nog altijd van aanpakken, zegt Cindy Maijenburg (33). “Je hebt hier in het dorp veel harde werkers die iedere dag tien boterhammen eten, belegd met kaas.” Zij kan het weten, als winkelbediende van het Kaaspakhuis in Lopik. “Denk aan kabellassers en voegers. Op de markt in de stad komen mensen voor drie onsjes kaas, hier in het dorp voor minimaal een kilo.”


 

Geluk & nieuw leven

Op de fiets is het hier vooral relaxed genieten. Van de brede Lek, met zijn verwilderde kades waar vogels en vlinders op afkomen. Bij mooi weer kun je op het zandstrand van Salmsteke, of aan een van de vele picknicktafels, de meegenomen appels van Frans en Anja oppeuzelen. Of even pootjebaden. Zwemmen wordt afgeraden, omdat de stroming nog steeds sterk kan zijn – vooral als er net een transportschip voorbijkomt. Bij meerdere boerderijen langs de route staat een paal met ooievaarsnest – en iedere plek is in gebruik. We fietsen zelfs onder een ooievaar door, die op een lantaarnpaal staat en zich niets van ons aantrekt. Het voelt best een beetje imponerend, zo dichtbij een vogel van een meter. Met zijn lange, rode poten en scherpe snavel.

Heksenzuurtje

Via de Loperikwetering en Achterkade fiets je op je gemak weer terug naar Oudewater. We passeren de oude watertoren en het gemaal. En daarna de terrasjes in het centrum, die goed vol zitten. Bij brasserie Joia verandert de kaart iedere zes weken, zodat je zo vaak kunt aanschuiven als je maar wilt. Merengue met aardbeien in de zomer, eendenborst in de winter. Klinkt helemaal goed, maar nu trappen we even snel door, zodat we nog op tijd zijn om snoepwinkel Hocus Pocus te bezoeken. Die is vijftig meter van de Heksenwaag vandaan. Buiten hangen vrolijke heksjes op bezemstelen, met een grote neus en zwarte punthoed. Achter de toonbank staan grote glazen potten met felgekleurde snoepjes. We komen voor de handgemaakte Leentje Willemszuurtjes, met heksenhoedjes. Die zijn vernoemd naar een jongedame die een paar eeuwen terug beschuldigd werd van hekserij en zichzelf per se in Oudewater wilde laten wegen om haar onschuld te bewijzen. Ze moest er twee burgemeesters voor overtuigen, maar ze kreeg haar zin. En wat bleek? Haar gewicht bleek doodnormaal. Dus nee, ze was geen heks. Sterker nog, door de eerlijke waagmeester werd in Oudewater nooit een heks ontdekt.

Adresjes

Museum de Heksenwaag
Geopend van april tot november, van dinsdag tot en met zondag.
Leeuweringerstraat 2, Oudewater. heksenwaag.nl
Dijkhuis in Streefkerk
Op een aantal zaterdagen en zondagen verzorgen vrijwilligers rondleidingen door het Dijkhuis en over de zolders van de Zwarte Schuur, het voormalig dijkmagazijn.
Lekdijk Oost 12, Jaarsveld. kunstencultuurlopik.nl

STAD VOL GEELBUIKEN

De bewoners van Oudewater worden ook wel ‘geelbuiken’ genoemd. Vroeger maakten ze henneptouw voor de schepen van de VOC. Hun schorten zaten vol gele vlekken van het hennepsap. Meer weten? Ga naar het Touwmuseum, open van 5 april tot en met 31 oktober, behalve op maandag. Reijersteeg 4, Oudewater.
touwmuseum.nl

Startpunt: Parkeerterrein Waardsedijk in Oudewater
Afstand: 47 km
GPS bestand: Route Oudewater
PDF Routekaart: Route Oudewater
PDF Routebeschrijving: Route Oudewater

Heb je tips of opmerkingen over deze route? Laat het ons, en je medefietsers, weten!

Tekst Jessica de Korte Beeld Fergal Heeney, Jessica de Korte

Beoordeel deze route

Deel.

Over de auteur

Geef je reactie