Het rondje van: Marjolijn van Heemstra

Als kind was schrijfster en theatermaakster Marjolijn van Heemstra heel teleurgesteld toen haar ouders een auto aanschaften. Ze wilde liever fietsen. Ook nu nog gaat ze het liefst per OV-fiets het land door. Bijvoorbeeld om haar nieuwe boek Nachtgids te promoten. ‘De nacht ziet er om 01.00 uur heel anders uit dan om 04.00 uur. Het verveelt nooit.’

Het is nog donker als Marjolijn van Heemstra (44) en haar oudste zoon (11) de dijk opfietsen. Donker én glad, want dit is een van die nachtvorstrijke winterochtenden; koude vingers, koude neus voor iedere fietser, maar moeder en zoon laten zich niet uit het veld slaan.

Nog 25 minuten, dan klinkt de schoolbel. Soms fietst hij alleen, soms met vriendjes; hij kent de weg. Maar zo midwinter, nog voor de ochtendschemer, ziet ze het liefst met eigen ogen hoe hij veilig voorbij het drukke kruispunt komt. En laten we wel wezen: als er iemand een goede gids is in het duister, dan is het Van Heemstra wel. Al jaren is ze als schrijfster en theatermaakster gefascineerd door de nacht. Ze is een van de initiatiefneemsters van Het

Nachtverbond, dat mensen samenbrengt om de duisternis te ervaren, en richtte de Ambassade van de Maan op. Eind 2025 verscheen haar nieuwste roman, Nachtgids, een indrukwekkend boek waarin een jonge vrouw na een nachtelijke fietstocht buiten bewustzijn wordt aangetroffen in een stadsbos. Niemand weet wat er gebeurd is, maar al gauw krijgt het duister de schuld. Onterecht, vindt hoofdpersoon Mellie, die zich juist inzet voor meer verbondenheid tussen mens en nacht en als Nachtloper nachtwandelingen organiseert. Wetenschap, actualiteit, duisternis, fietsen: alles komt in Nachtgids samen.

Hoog tijd dus om met Van Heemstra, na een laatste zwaai bij het drukke kruispunt, zelf het ochtendduister in te fietsen, op de grens tussen stad en polder, tussen nacht en dag, voor een gesprek over glimwormen, rituelen en het landelijk record OV-fiets dragen. Fietste jij als kind ook zelf naar school? “Drie kwartier heen, drie kwartier terug, elke dag. We woonden in Capelle aan den IJssel, ik zat op school in Rotterdam. Op dat moment vond ik het niets – functioneel fietsen, meer was het niet, en je kwam altijd bezweet of natgeregend aan. Maar achteraf gezien voelt het als een dierbare herinnering. Ik kwam uit een fietsgezin, dat wil zeggen: we fietsten niet zozeer voor de lol, we gingen nooit op fietsvakantie, maar mijn ouders hadden lange tijd geen auto, uit milieuoverwegingen. Toen er uiteindelijk toch eentje kwam, was ik daar aanvankelijk heel verbolgen over: ik wilde fietsen. Al was ik weinig vasthoudend in mijn weerzin. Soms was lekker lui zijn ook gewoon aanlokkelijk.”

En hoe was je band met het donker?
“Dubbel. Aan de ene kant werd ik aangetrokken door het mysterieuze, aan de andere kant was ik er bang voor. Een angst die ik probeerde te verdrijven met verhalen. De nacht maakt creatief. Net als beweging, overigens. Niets zo goed als een rondje hardlopen of fietsen als ik even vastzit met een tekst.”

In Nachtgids is regel één van de Nachtlopers: kijken doe je met je voeten. Is nachtwandelen veiliger dan nachtfietsen?

“Absoluut. Boomwortels, onverwachte kuilen… Je kunt van alles tegenkomen. Als je traag gaat, kun je je aan de omgeving aanpassen, maar als fietser word je erdoor overvallen. En de meeste fietslamp- jes zijn vooral nuttig om zelf gezien te worden, je gaat er zelf niet zozeer méér door zien. Je ogen wennen minder goed aan het donker, het wordt moeilijker om de omgeving waar te nemen. Dat is het tegenstrijdige met licht: als een plek goed verlicht wordt – als er bijvoorbeeld ook extra felle lantaarnpalen langs een fietspad worden geplaatst – dan lijkt het gebied daaromheen extra donker. Het glare effect wordt dat wel genoemd. En los daarvan heb je als fietser natuurlijk ook nog te maken met de koplampen van tegemoetkomende auto’s, die vaak veel te fel staan afgesteld.” ‘Als we de nacht willen opeisen, moeten we eerst van onze angst voor het donker af,’ schreef Van Heemstra eind december in een opiniestuk in dag- blad Trouw. Vier maanden eerder was de campagne

Wij eisen de nacht op van start gegaan – een reactie op de gewelddadige moord op de 17-jarige Lisa, die na het uitgaan naar huis fietste en nooit meer thuiskwam. Van Heemstra had het manuscript van haar roman toen, in augustus, net ingeleverd; opeens begon fictie op wrange wijze parallel te lopen aan de werkelijkheid. Net als Mellie in het boek kreeg ze de vraag of het nog wel wenselijk was om nachtwandelingen te organiseren. En net als Mellie blijft ze zich inzetten voor een veilig donker. “Het is niet de duisternis die vrouwen slechtgezind is.” Of zoals ze in Nachtgids schrijft: ‘Vrouwen zijn van nature wezens van de nacht,….

Verder lezen?

Lees her vervolg van het interview met theatermaakster Marjolijn van Heemstra in FietsActief 1. Nu in de winkel. Of bestel het nummer via DEZE LINK online.

 TEKST: GEMMA VENHUIZEN FOTO’S: JESAJA HIZKIA