Heikel punt: Het grote fatbike dilemma

Overheidsinstanties zoeken naarstig naar mogelijkheden om de fatbike aan banden te leggen. Zo is de gemeente Enschede druk bezig met het regelen van een verbod, en wil nu ook het nieuwe kabinet de fiets in een apart hokje stoppen. Maar zo simpel is dat niet…

De fatbike draait alweer een jaar of tien mee in Nederland en is even populair als verguisd. Populair onder vooral jongeren, die graag met zo min mogelijk omwentelingen dan wel inspanning over de fietspaden laveren, verguisd door zo’n beetje alle andere verkeersdeelnemers. De redenen voor zowel de populariteit als afkeer zijn simpel. De fatbike is geliefd omdat het een relatief goedkope e-bike is die er stoer uitziet, simpel kan worden ‘opgevoerd’ tot een soort brommer en in tegenstelling tot de brommer geen helm vereist; en gehaat omdat bestuurders bovengemiddeld vaak nogal roekeloos rijgedrag vertonen. En nee, dat is geen harde wetenschap maar wel de praktijk, zeker in de stad.

Dat rijgedrag is natuurlijk subjectief en lastig meetbaar, maar uit recente ongevallendata blijkt wel dat incidenten met fatbikes vaker leiden tot ernstig letsel dan ongelukken met gewone fietsen (de ‘normale’ e-bike scoort overigens ook hoog!). En dus maken politici zich zorgen: er werd al meermaals gepleit voor wetgeving om het fatbikegebruik aan banden te leggen, maar de hamvraag was steeds hoe die wetgeving er dan uit zou moeten zien. Een motie uit september 2024 om voor de fatbike een helmplicht en minimumleeftijd van 14 jaar in te voeren werd geparkeerd door minister Barry Madlener, die het maken van aparte regels voor fatbikes een ‘heilloze weg’ noemde omdat fabrikanten die regels simpel kunnen omzeilen (zie kader).

Tegelijkertijd blijven bestuurders zoeken naar oplossingen. In juli 2025 stemde de gemeente Enschede als eerste Nederlandse gemeente in met een fatbikeverbod voor de binnenstad, waarbij het de bedoeling is dat het verbod wordt verpakt in een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) omdat de fatbike gevaarlijke situaties zou creëren, maar de invoering werd alweer uitgesteld omdat er meer onderzoek nodig is voor de uitvoering. Ook Amsterdam onderzoekt zo’n APV-noodgreep, en recent bleek dus ook dat het nieuwe kabinet maatregelen wil nemen: D66, CDA en VVD zijn voornemens om tóch een aparte voertuigcategorie in te voeren voor fatbikes, waarbij in het regeerakkoord wordt gesproken over een ‘minimumleeftijd, helmplicht en (…) de mogelijkheid fatbikevrije zones in te voeren’.

Skinnybike

Goed idee, denk je misschien, maar toch is dit een nieuwe stap op de doodlopende weg waar Madlener het over had. Concreet zou het plan betekenen dat de overheid heel duidelijk moet definiëren wat de fatbike – die volgens de Wegenverkeerswet ‘gewoon’ een fiets is – anders maakt dan andere fietsen, zodat er regels kunnen worden gemaakt die alleen gelden voor de fatbike.

Een volgend heikel punt is dat fatbikefabrikanten die regels vervolgens zullen gaan omzeilen. Naar verluidt zou de gemeente Enschede de fatbike bijvoorbeeld willen definiëren aan de hand van de bandbreedte (meer dan 7 centimeter). En een ander mogelijk haakje is het lange, meestal niet in hoogte verstelbare zadel, maar inmiddels is de skinnybike een feit en heeft bijvoorbeeld het merk Brekr een fatbike met drie instelbare zadelhoogtes. Veel kenmerken van de fatbike zie je sowieso al terug bij andere fietsen (zoals de kleine wieltjes bij vouwfietsen) en de kenmerken die wél uniek zijn, kunnen simpel worden aangepast. Zo ontstaat er een soort steekspel rond de definitie van de fatbike en de fiets.

Experts schatten de kans op succes voor de overheidsplannen daarbij niet hoog in: in een eventuele rechtszaak zou moeten worden aangetoond wat de fatbike anders en/of gevaarlijker maakt dan andere fietsen, wat dus zeer lastig is. Robin Wessels, GroenLinks-raadslid in Enschede, had er direct al weinig fiducie in, getuige zijn woorden tijdens een raadsvergadering: “Dit is misschien wel het meest onzinnige debat dat ik in alle jaren dat ik hier zit heb meegemaakt.”

Wat is precies een fatbike?

Naar aanleiding van de motie uit september 2024 om alleen voor fatbikes een minimumleeftijd van 14 jaar en een helmplicht in te voeren, gaf Barry Madlener een onafhankelijk bureau – DTV – opdracht om te onderzoeken of een aparte voertuigcategorie voor fatbikes mogelijk is. Het rapport zet nauwkeurig uiteen wat de al dan niet unieke kenmerken van de fatbike zijn, en concludeert dat een aparte categorie ‘een heilloze weg is’. Lezen? Zoek online op ‘DTV rapport fatbike’ en je kunt het zo inzien.

Tekst Elias de Bruijne, Foto ChatGPT